Web Erişilebilirlik Genelgesi: Özel Hastane, Okul ve Acentelerde Süre Doldu

Süre dolmuş, kimsenin haberi yok#

Bir özel hastanenin web sitesi. Randevu formu çalışıyor, doktor kadrosu listeleniyor, tahlil sonuçları online görüntüleniyor. Site iki yıl önce yenilenmiş, hızlı ve modern duruyor.

Formdaki alanların hiçbirinde etiket yok. Yer tutucu metinle idare edilmiş.

Ekran okuyucu kullanan bir hasta o formu dolduramıyor. Alanların sırasını duyuyor ama hangisinin ne olduğunu bilmiyor. Randevu almak için telefon etmesi gerekiyor.

Bu, estetik bir eksiklik değil. 21 Haziran 2026’dan beri aynı zamanda bir uyumsuzluk.

Hastanenin yazılım ekibi kötü iş çıkarmadı. Site hızlı. Tasarım temiz. Mesele şu ki erişilebilirlik, bir sitenin görünüşüne bakarak anlaşılamayan ve yalnızca kaynak koduna ya da klavyeyle gezinme davranışına bakıldığında ortaya çıkan bir özelliktir; bu yüzden hem kurumlar hem de siteyi yapan ajanslar yıllarca sorunun varlığından habersiz kalabiliyor.

Genelge ne diyor, dayanağı ne#

21 Haziran 2025 tarihli ve 32933 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 2025/10 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi, web sitelerinin ve mobil uygulamaların erişilebilirliğini düzenliyor. Dayanağı 1/7/2005 tarihli ve 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun; yani yükümlülüğün kendisi yeni değil, yeni olan izleme ve takvim.

Genelge üç ayrı komisyon kuruyor. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanı başkanlığında bir İzleme Komisyonu, Bakan Yardımcısı başkanlığında İçişleri ile Ulaştırma ve Altyapı Bakanlıkları, TÜBİTAK, Türksat ve engellilik alanında en çok temsil gücüne sahip iki konfederasyonun katılımıyla bir Danışma Komisyonu bulunuyor.

Üçüncüsü doğrudan kurumları ilgilendiriyor. İzlemesi yapılacak her bir kurum, kuruluş, üniversite ve tüzel kişi, kendi bünyesinde bir İnceleme Komisyonu oluşturmak ve hazırladığı teknik raporu İzleme Komisyonuna sunmakla yükümlü.

Esas alınacak standart genelgede açıkça yazıyor: Web Siteleri ve Mobil Uygulamaların Erişilebilirliği Kontrol Listesi - A Seviyesi ile Web İçeriği Erişilebilirlik Kılavuzu, yani WCAG 2.2.

Kimin süresi doldu, kimin dolmadı#

Genelgenin en çok atlanan kısmı burası. İki ayrı takvim var ve çoğu içerik yalnızca ikincisinden bahsediyor.

Listeye dikkatli bakın. Özel hastane, özel okul ve kurs, seyahat acentesi, otobüs ve havayolu firması aynı satırda ve hepsinin süresi geçti. Bu kurumların çoğu genelgeden haberdar değil, çünkü konu kamu kurumlarına yönelik bir düzenleme olarak duyuruldu.

A seviyesinde gerçekte ne düzeltiliyor#

A seviyesi üç kademenin en alt basamağı. Bu, işin kolay olduğu anlamına gelmiyor ama korkulduğu kadar büyük olmadığı anlamına geliyor.

WCAG 2.2 ile A seviyesine iki yeni kriter eklendi ve ikisi de pratikte sık ihlal ediliyor. Birincisi yardım bağlantılarının sayfalar arasında tutarlı yerde durması, ikincisi kullanıcıdan aynı bilginin aynı süreçte tekrar istenmemesi. Çok adımlı randevu ve başvuru formları olan sitelerde bu ikinci madde doğrudan devreye giriyor.

Bir ayrımı net koymak gerekiyor: renk kontrastı için asgari oran şartı A seviyesinde değil, AA seviyesindedir. Yani genelge gereği zorunlu olan kümenin dışında kalır. Buna rağmen düzeltilmesini öneriyoruz, çünkü kontrast en çok şikâyet alınan konulardan biri ve maliyeti düşük.

Otomatik araç nereye kadar götürür#

Erişilebilirlik denetimi deyince akla gelen ilk şey tarayıcı eklentileriyle yapılan taramalar oluyor. Bu araçlar işe yarıyor, ama sınırları var.

Otomatik tarayıcılar yalnızca makine tarafından karar verilebilen kuralları yakalar: alternatif metnin varlığı, etiketin bağlı olup olmadığı, dil özniteliğinin bulunup bulunmadığı. Alternatif metnin görseli gerçekten anlatıp anlatmadığına karar veremezler. “resim1.jpg” yazan bir alternatif metin otomatik testten geçer, kullanıcıya hiçbir şey anlatmaz.

Gerçek denetim üç parçadan oluşur. Otomatik tarama, klavyeyle baştan sona gezinme ve ekran okuyucuyla kontrol. Üçü yapılmadan hazırlanan rapor eksik olur ve İnceleme Komisyonuna sunulacak belge niteliği taşımaz.

Klavye testi için özel bir araç gerekmiyor. Fareyi bırakın, sekme tuşuyla sayfanın başından sonuna gidin ve her durakta odağın nerede olduğunu görebildiğinizden emin olun. Menü açılıyor mu, form gönderilebiliyor mu, açılan pencere kapatılabiliyor mu. Bu test on dakika sürer ve otomatik taramanın kaçırdığı sorunların büyük bölümünü ortaya çıkarır.

Rapor neye benzer#

Genelge raporun biçimini tarif etmiyor, ancak İnceleme Komisyonunun işlevi belli: erişilebilirliği teknik olarak incelemek ve bunu belgelemek.

Pratikte işe yarayan rapor şu yapıda oluyor. Önce kapsam yazılıyor: hangi alan adları, hangi alt siteler, hangi mobil uygulamalar incelendi ve inceleme hangi tarihte yapıldı. Sonra yöntem anlatılıyor; otomatik tarama hangi araçla yapıldı, klavye testi hangi tarayıcıda yürütüldü, ekran okuyucu olarak ne kullanıldı. Ardından bulgular listeleniyor ve her bulgu tek tek hangi başarı ölçütünü ihlal ettiğiyle eşleştiriliyor, çünkü ölçüte bağlanmamış bir bulgu denetleyen tarafa hiçbir şey ifade etmez.

Son bölüm düzeltme durumu. Hangi bulgu kapatıldı, hangisi açık, açık olanlar için planlanan tarih ne.

Bu yapı kurumun kendi içinde de işe yarıyor. Site her yenilendiğinde aynı şablon tekrar dolduruluyor ve karşılaştırma yapılabiliyor.

Hastane ve okul sitelerinde en sık çıkan beş sorun#

Bu iki grubun siteleri birbirine benziyor, çünkü ihtiyaçları benziyor: form, liste, duyuru ve belge.

Etiketsiz formlar. Randevu ve başvuru formlarında alanlar yer tutucu metinle geçiştirilir. Yer tutucu etiket değildir; kullanıcı yazmaya başlayınca kaybolur ve ekran okuyucu çoğu durumda onu okumaz.

Taranmış PDF’ler. Fiyat listesi, hasta hakları yönergesi, okul kayıt formu. Bunlar genellikle kâğıt belgenin taranmış görüntüsüdür ve içinde metin katmanı yoktur. Ekran okuyucu için tamamen boş bir sayfadır.

Klavyeyle açılmayan menüler. Fareyle üzerine gelince açılan çok katmanlı menüler, sekme tuşuyla gezen kullanıcıya hiç açılmaz.

Sadece renkle verilen bilgi. Doluluk durumu, randevu uygunluğu veya kontenjan bilgisinin yalnızca yeşil ve kırmızı noktayla gösterilmesi.

Otomatik oynayan tanıtım videosu. Sayfa açılır açılmaz başlayan sesli video, ekran okuyucunun sesinin üstüne biner.

Beşinin de çözümü kodda. Hiçbiri tasarımı baştan yapmayı gerektirmiyor.

PDF’ler tek istisna sayılabilir. Taranmış bir belgeyi erişilebilir hale getirmek, kaynak dosyaya geri dönüp belgeyi yeniden üretmeyi ya da en azından metin katmanı eklenmiş ve başlık yapısı tanımlanmış bir sürümünü hazırlamayı gerektirdiği için, bu kalem çoğu projede beklenenden fazla zaman alır. Öncelik sırası basit. En çok indirilen belgeden başlayın.

Bu işi erteleyebileceğiniz durumlar#

Sitesi tek sayfalık tanıtım broşüründen ibaret olan, form barındırmayan, video kullanmayan küçük işletmeler için bu konu acil değil. Birkaç alternatif metin ve bir dil özniteliği ile iş büyük ölçüde biter; bunun için dışarıdan hizmet almanıza gerek yok.

Siteyi yakın zamanda baştan yeniletmeyi planlıyorsanız da ayrı bir erişilebilirlik projesi başlatmayın. Düzeltmeleri yeni projenin şartnamesine yazın, iki kez ödeme yapmayın. Web sitesi yenileme sürecinde bu maddelerin baştan konması, sonradan müdahaleden hem ucuz hem sağlıklı olur.

Erteleyemeyeceğiniz durum şu: randevu, başvuru, ödeme ya da sonuç görüntüleme gibi gerçek bir işlemin yapıldığı site. Orada erişilebilirlik bir uyum maddesi değil, hizmetin kendisine erişim meselesidir.

Eklenti satın alarak çözülmüyor#

Piyasada siteye tek satır kod ekleyerek erişilebilirlik sağladığını söyleyen araçlar var. Bu araçlar genelde sayfanın üstüne bir düğme koyuyor, kullanıcıya yazı boyutu ve kontrast seçenekleri sunuyor.

Bu yaklaşım kurumu uyumlu hale getirmiyor. Kaynak koddaki eksik etiket, yanlış başlık hiyerarşisi ve klavyeyle ulaşılamayan menü olduğu yerde kalıyor. Ekran okuyucu kullanıcısı bu araçların çoğunu hiç görmüyor bile, çünkü sorun görünümde değil işaretlemede.

Genelgenin istediği şey bir widget değil, incelenmiş ve raporlanmış bir site. Bu nedenle düzeltmeler işaretlemede yapılır; aynı mantık mobil uygulama tarafında da geçerlidir ve genelge mobil uygulamaları açıkça kapsıyor.

Nereden başlanır#

Önce kapsamı belirleyin: kurumunuz yukarıdaki tablodaki hangi satırda. Sonra mevcut durumu ölçün, düzeltin ve raporlayın. Sıralama bu; düzeltmeye ölçmeden başlamak en sık yapılan hata. Neyi düzelttiğinizi bilmeden rapor yazamazsınız.

Logonun iki yıl geçerli olması, bunun kapanıp biten bir proje olmadığını gösteriyor. Site her yenilendiğinde kontrol tekrar edilmeli. Aynı disiplin site hızı ve kişisel veri uyumu için de geçerli; üçü birlikte yürütülünce maliyet düşüyor.

Kurumsal site tarafındaki yaklaşımımızı SEO uyumlu web sitesi ve mobil uygulama geliştirme sayfalarında anlattık. Ekip olarak kimiz sorusunun cevabı hakkımızda sayfasında; mevcut sitenizin durumunu konuşmak isterseniz bize yazın.